«Mitt barndoms desemberland er nok ikkje så mykje ulikt andre sitt «land». Men det vitnar om glede. Om forventing. Om håp. Og det må vi ha tru på, sjølv når det ser som mørkast ut»

  Foto: Wenche Hovlid Sortvik

Meninger

Her mimrar Wenche Hovlid Sortvik om desember og jula i barndomsbygda Eltvik på Stadlandet, ei av bygdene mot Stadhavet.

Desemberlandet

Når hauststormane tok til og kveldsmyrkret seig på, tok juleførebuingane så smått til på ein liten gard i havgapet på det vestlegaste fastlandspunktet i Noreg. Enno var det lenge til jul, men mykje skulle gjerast før høgtida stunda til. Dyra var henta attende frå beite, og stod velfødde og somarnøgde i fjøsen. Snart var det tid for å velje ut vinterflokken. Kven hadde vakse seg særleg robuste gjennom sommarens herlege liv på Stadfjellet? Kven viste gode mors-eigenskapar, og kven måtte gå vegen til slaktebenken i år? Nådelause val, men sjølv gjennom barnet sine auge – ei naudsyntheit på ein gard.

Men fyrst skulle sauene klippast. Og ulla skulle leverast til Devold ullvarefabrikk. Det medførte førjulstur til «bya». Det var stas! Opplyste butikksenter og bygater var noko anna enn kvardagslivet i den vesle bygda Eltvik. Og midt mellom sekkar fullstappa med ull – i ei gamal Opel stasjonsvogn – vart gjerne årets fyrste juledraumar skapt. Kva skulle gåvene under treet romme i år?

Det store kjøkkenet vart nærast ein liten fabrikk under slaktinga. Rullepølse. Morrpølse. Blodklubb. Sylteflesk. Og spekekjøt. Det lukta nellik, pepar, laurbærblad og salt. Sidene vart lagt i saltlake, for så å hengast til tørk i minst 8 veker før jul. Og høgt måtte dei henge, så ikkje ubodne «gjestar» skulle kome på besøk.

Snart var det andre lukter som fylte kjøkkenet. Kakeboksane vart fylt opp. Goro og fattigmann. Smultringar. Jødekaker. Krumkaker. Sandskorper. Julemanna og Mor Monsen. Og sjølvsagt lefser. Gamle, handskrivne oppskriftsbøker vart henta fram. Tradisjonar måtte haldast. Elles vart det ikkje skikkeleg jul!

Vi skreiv julekort med vår beste skjønnskrift i dagevis. Alle skulle få ei helsing til jul. Det vart som ein rapport over året som var gått. Og dagens høgdepunkt var posten. Vi fekk amerikabrev frå våre slektningar «over there», som sakna norsk jul, brunost og raspeball. Og vi fekk julehefte frå all verdas misjonar, som ynskte ei fredfull jul – gjerne mot eit lite økonomisk bidrag til den gode sak.

Før sitkagrana gjorde sitt inntog, var juletrehogst på vêrharde Stadlandet eit kapittel for seg. Ofte var treet både vindskeivt og magert. Greiner måtte gjerne setjast inn både her og der, før treet kunne bringast inn på stasplassen i bestestova. «Skogmannen», som jamleg kom på besøk, hadde ein dag med noko som skulle endre det nærast skoglause Stad for all framtid. Sitkagran. Dei fyrste åra fekk vi granplantane gratis. Han lovde evig juletreskog, og bad oss plante minst tre i breidda – så skulle det vekse seg både tett og fint! Og sanneleg – slik vart det!

Wenche Hovlid Sortvik  Foto: Privat

Når storebrorane kom heim frå sjøen, var det alltid stas. Som ei lita julaft i seg sjølv. Frå dei store skipsbagane kunne allverdas godsaker plukkast fram. Kartongar med tyggegummi. Konfekt i farga papir. Og eitt år – kulørte små lanterner frå Shetland. Aldri om vi hadde sett noko så vakkert! Dei små lyktene skein varmt i grønt, raudt, blått og gult. Fyrste gongen ei småjente såg farga lys. Lyktene vart sirleg hengt opp i ein takbjelke, og vart ein ynda attraksjon i Eltvik ei jul ut på 70 talet.

Så kunne julefreden endeleg senke seg i ei lita bygd på nordsida av Stadlandet. Treet var pynta med lys og norske flagg. Det lukta av grønsåpe i alle rom. Og spiskammeret var meir enn fylt opp. I den nykalka fjøsen senka roa seg, med drøvtyggande, nøgde dyr som hadde fått ein ekstra godbit på julekvelden. Tradisjonen tru vart både eitt og fleire lyssignal sendt frå den store taklampa på kjøkkenet ut mot båtar som var på veg rundt Stadt – eit «god jul» til dei som ikkje hadde fritur i år. Og i takbjelken på finstova sende dei kulørte lanternene sitt varme lys over dei nystiva juledukane.

Slik var barndomslandet. Desemberlandet. Draumelandet. Rett bak det store gardshuset låg låven; der har eg sett nissen smette rundt hjørnet meir enn ein gong! Det er heilt julesant! Og over tunet på den mørke desemberhimmelen, skimtast sjølvaste Bethlehemstjerna som lyser fred over land og folk. Mitt barndoms desemberland er nok ikkje så mykje ulikt andre sitt «land». Men det vitnar om glede. Om forventing. Om håp. Og det må vi ha tru på, sjølv når det ser som mørkast ut.

Med ynskje om ei god julehøgtid til alle!