«Er det logisk at den prisen ein oppnår for 10 prosent av krafta, skal bestemme prisen på dei andre 90 prosenta?»

Dette lesarinnlegget er skrive av Per Inge Bøen, pensjonist frå Davik, medlem av Motvind Norge og Vi som krever billigere strøm.  Foto: Erling Wåge

Meninger

Dette lesarinnlegget er skrive av Per Inge Bøen, pensjonist frå Davik, medlem av Motvind Norge og Vi som krever billigere strøm.

Kampen om arvesølvet. Tankar om energiproduksjon og -omsetning i Norge

Prissjokket

Denne hausten har den frie straummarknaden gjeve utrulige utslag på spotprisane, og nettet kokar av sinte og frustrerte straumkundar.

Vi har dei fleste år sidan Nord Pool vart oppretta, eksportert eit overskot av kraft til våre naboland, utan at det har hatt særlig innverknad på prisane her heime. Dei få åra vi har hatt eit lite underskot har heller ikkje det bydd på problem . Med den store eksportkapasiteten vi no har fått, er vi i ein ny situasjon. Det er greit at vi får godt betalt for den krafta vi eksporterer, men at dette skal bestemme prisen på den krafta vi sjølve brukar, er vanskelig å fatte. Er det logisk at den prisen ein oppnår for 10 prosent av krafta, skal bestemme prisen på dei andre 90 prosent?

Fri straummarknad?

I kjølvatnet av den nye energilova voks det fram ei heilt ny næring innan straumomsetninga her i landet, straumleverandørar. Dei produserer ingenting, men kjøper straum på Nord Pool til gjeldande spotpris, og sel den vidare til kundane etter å ha plussa nokre øre på prisen. Vi har vel alle opplevd telefonseljarar som tilbyr "den beste straumavtala". Det er i røynda berre småpenger som skiljer den eine frå den andre av disse. Det som betyr noko er kva for spot-område ein bur i. Denne hausten har vi sett kva groteske utslag dette kan gje. Kundar i Bergen har måtta punge ut med 10 - 20 gonger så mykje pr. kilowatt/time som kundar i Florø (grunnen til dette kjem eg attende til seinare). Poenget er at ein er bunden av spotprisen der ein bur, og kan ikkje velgje å kjøpe kraft frå ein stad i landet med lavare pris.

Arvesølvet vårt

Straum er ferskvare. Den må brukast etter kvart som den vert produsert. Vasskraftverk med magasin er den beste energikjelda som finst. Den regulerer produksjonen etter forbruket frå sekund til sekund, heilt automatisk. Når du og eg slår på lyset eller komfyren vår, svarar generatoren spontant med å auke effekten. Eit enkelt, men genialt system, som har fungert og gjeve oss lys og varme i husa i 100 år. Og vatnet, det får vi heilt gratis, frå oven. I rikelige mengder, her hjå oss i alle fall. Det meste samlar seg i naturlige innsjøar og derfrå kan det forvandlast til energi etter behov. I energilova heiter det, (sitat): "Landets vannkraftressurser tilhører og skal forvaltes til beste for allmenheten. Dette skal sikres gjennom offentlig eierskap på statlig, fylkeskommunalt og kommunalt nivå"(sitat slutt). Det er dette som er arvesølvet vårt.

Vindkrafta, ei uregulerbar straumkjelde

Når vindturbinane på Guleslettene og Marafjellet går rundt og produserer straum, må denne ut til brukarane etter kvart. Den må difor ha "forkøyrsrett" i nettet. Det betyr at vasskraftverka til Sogn og Fjordane Energiverk (SFE) og andre vasskraftprodusentar må strupe produksjonen sin tilsvarande. Denne hausten har mykje vatn rent over demningane til SFE, som betyr tapte inntekter. For inntektene frå vindkrafta går til eigarane i utlandet. Men, for kvar dag vindturbinane går rundt og produserer straum, står dei stille i to dager (på årsbasis), og produserer ingentig. For at vi skal ha straum 24/7/52, som samfunnet er heilt avhengige av, må ei anna energikjelde heile tida stå i beredskap, klar til å ta over produksjonen. Alternativet er å byggje ut fire gonger så mykje vindkraft som ein eigentlig treng, og spre dei godt utover (dette er ikkje min påstand, men reikna ut av seriøse fagfolk).

Har de drite litt på draget, SFE?

Sfe sine straumkundar har no fått sine fyrste fakturaer frå eit nytt samanrotium (sjøloppfunne nyord) som kallar seg Wattn. Felles for kraftprodusentane (minus Sognekraft) som står saman bak dette marknadsføringstrikset, er at dei har opplevd ei stor kundeflukt. Det er denne fanatiske gjengen som kallar seg vindkraftmotstandarar, som finn seg andre leverandørar. For SFE, som vi eingong følte var VÅRT kraftselskap, har utvikla seg til noko heilt anna, ein versting innan vindkraft. No trur eg ikkje direktørane i SFE mister nattesøvnen av den grunn, alt dei produserer blir likevel kjøpt av Nord Pool. Nokre sure privatkundar frå eller til betyr nok lite eller ingenting i det store biletet.

Meir om Nord Pool i neste innlegg.