Stemplar ut:

Kan hugse den sitrande, utolmodige nyttårsbukkstemninga

Denne kommentaren er skriven av Jarl Wåge, og er ein del av Stemplar ut-spalta på sistesida kvar fredag. Foto: Svanhild Breidalen 

Nyheter

Denne kommentaren er skriven av Jarl Wåge, og er ein del av Stemplar ut-spalta på sistesida kvar fredag.

Nyttårsbukk

Nyttårsaftan ligg bak oss. Nyttårsrakettar har fresa til vêrs, glitra på himmelen og dalt til jorda att som slokna håp. Nyttårsforsetta har allereie byrja å finne vegen inn i gløymeboka. Men i minnet til ein aldrande mann er det noko som trer tydelegare og tydelegare fram. Det å gå nyttårsbukk. Ein ganske så lokal tradisjon som heldigvis ikkje har blitt tært bort av tidas tann. Julebukk er meir vanleg. Spesielt på Austlandet. Alf Prøysen drøymde seg tilbake til å vere fire år i romjul og «kømmi julbokk tel et bæssmorhem». Men i Ytre Nordfjord er det altså nyttårsbukk som gjeld. Den vemodige kjensla som invaderte oss når jula, som vi hadde gleda oss så inderleg til, var på hell. Men så kom vi på; jammen nyttårsaftan! Enda ein fest. Pinnekjøtmiddag nummer to. Familien samla rundt bordet. Sitrande, utolmodig spenning. Rett frå middagsbordet og i gong med å kle seg ut.

Ingen dyre, fancy drakter ala Halloween. Ingen skremmande dødningemasker. Ikkje «blod» frå munnvika og hoggtenner. Men å leite rundt på skråværelset. Etter ei altfor stor, avlagd dressjakke etter far eller kåpe etter mor. Ein skabbete og røytande pels. Ein hatt eller skinn- lue. Eit par utgåtte sko. Maske. Oftast ei nissemaske. Ei veske eller eit knippe, laga av eit sjal, til kveldens fangst. «Man tager hva man haver.» Og så var det ut i all slags vêr og vind, mykje vêr og vind, og gå frå hus til hus. Det er noko fabelaktig sosialt og inkluderande dette med nyttårsbukk. Spesielt i ei lita bygd. Ingen treng å sitte heilt åleine og kjenne seg einsam på ein så viktig kveld. For snart bankar det på døra. Gong på gong bankar det på. Vi stod ikkje på trammen og avleverte halloweenske «trick or treat». Nei, det var: «God kveld i stua.» Og ei vennleg røyst som sa: «De må komme inn og sjå jula vår.» «Sett dokke ei lita stund.»

Kunsten var å ikkje bli avslørt. Å klare å legge stemma ned eller opp til det ugjenkjennelege. Å ikkje svare på lurespørsmål som: «Går ho Ester julebukk?» Og så var det å takke på finaste vis når vi fekk eit eple, ei appelsin, julekaker (som vi var overdoserte på) eller fekk lov å plukke ein Kong Haakon-konfekt frå den store øskja som sikkert var julepresang. Gjerne neie, om ein var gut, som ein slags avleiingsmanøver. Og så vandre vidare. Kjenne at knippet blei tyngre og tyngre. Vi visste kven som ikkje ville ha besøk. Dei gjekk vi forbi. I nokre hus møtte vi andre bukkar. Nokre vaksne. Dei demaskerte seg gjerne i hus der dei baud på ein drink og blei sitjande. Lenge. Vi ungane hadde ikkje tid å gje oss til. Vi måtte vere heime før midnatt. Då ringde onkelen min inn det nye året frå kapellet på kyrkjegarden. Eit år hadde han rakettar. Han brukte handa som utskytingsrampe. Dei rakettane for ikkje rett opp, for å seie det sånn. Og så var det: «Godt nyttår og takk for det gamle».